Η διαδικασία αρχιτεκτονικής μελέτης — από brief σε παράδοση

Η πιο συχνή αιτία δυσαρέσκειας σε ένα project interior design δεν είναι ο κακός σχεδιασμός. Είναι οι λανθασμένες προσδοκίες. Ο πελάτης δεν ξέρει τι να περιμένει σε κάθε στάδιο, ο designer υποθέτει ότι ο πελάτης καταλαβαίνει τη διαδικασία, και η παρεξήγηση μεγαλώνει μέχρι να γίνει πρόβλημα.

Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τη διαδικασία αρχιτεκτονικής μελέτης εσωτερικών χώρων από την αρχή μέχρι το τέλος, βασισμένοι στο RIBA Plan of Work 2020 (Royal Institute of British Architects), το πλέον αναγνωρισμένο πλαίσιο οργάνωσης αρχιτεκτονικών projects παγκοσμίως, προσαρμοσμένο στην πρακτική ενός γραφείου interior architecture στην Ελλάδα.

Στάδιο 0: Στρατηγικός ορισμός (Strategic Definition)

Πριν σχεδιαστεί οτιδήποτε, πρέπει να απαντηθούν θεμελιώδη ερωτήματα. Τι θέλετε να κάνετε; Γιατί; Ποιος θα χρησιμοποιεί τον χώρο; Ποιες είναι οι πραγματικές σας ανάγκες (όχι μόνο οι επιθυμίες σας); Ποιος είναι ο προϋπολογισμός σας; Ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα;

Αυτό το στάδιο γίνεται συνήθως σε μία ή δύο πρώτες συναντήσεις (φυσικές ή video call) και το αποτέλεσμά του είναι ένα σαφές brief: ένα κείμενο που περιγράφει τι πρέπει να επιτύχει το project, ποιοι είναι οι περιορισμοί, και ποια τα κριτήρια επιτυχίας.

Τι πρέπει να γνωρίζετε: Αυτό είναι το πιο υποτιμημένο στάδιο. Ένα ασαφές brief οδηγεί σε ασαφή σχεδιασμό, ο οποίος οδηγεί σε ατέρμονες αναθεωρήσεις, υπερβάσεις κόστους, και απογοήτευση. Ο χρόνος που επενδύεται στο brief εξοικονομείται πολλαπλάσιος αργότερα.

Στάδιο 1: Αποτύπωση και προετοιμασία (Preparation and Briefing)

Μόλις οριστεί το brief, ξεκινά η τεχνική προετοιμασία. Αυτό περιλαμβάνει αρχιτεκτονική αποτύπωση του υφιστάμενου χώρου (κατόψεις, τομές, ύψη, πάχη τοίχων, θέσεις εγκαταστάσεων), φωτογραφική τεκμηρίωση, αξιολόγηση της κατάστασης (δομική, ηλεκτρολογική, υδραυλική), και εντοπισμό κανονιστικών απαιτήσεων (χρειάζεται οικοδομική άδεια; έγκριση Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής; γνωμοδότηση ΥΠΠΟΑ;).

Παραδοτέα στάδιου: Σχέδια αποτύπωσης υφιστάμενης κατάστασης. Τεχνική έκθεση αρχικής αξιολόγησης. Οριστικοποιημένο brief.

Τι πρέπει να γνωρίζετε: Αν ο χώρος σας δεν έχει ενημερωμένα σχέδια (κάτι πολύ σύνηθες στις ελληνικές πολυκατοικίες), η αποτύπωση πρέπει να γίνει από την αρχή. Αυτό απαιτεί χρόνο και αποτελεί ξεχωριστό κόστος.

Στάδιο 2: Concept Design (Σχεδιαστική πρόταση)

Αυτό είναι το στάδιο που οι περισσότεροι πελάτες ανυπομονούν: βλέπουν για πρώτη φορά σχέδια και εικόνες του μελλοντικού χώρου τους.

Ο αρχιτέκτονας παρουσιάζει μία ή περισσότερες εναλλακτικές προτάσεις χωροθέτησης (κατόψεις), συνοδευόμενες από mood boards ή concept boards (χρωματική παλέτα, υλικά, αναφορές), σκίτσα ή πρώιμα 3D, και αρχική εκτίμηση κόστους.

Αυτό το στάδιο είναι διαδραστικό: παρουσιάζεται μια πρόταση, ο πελάτης σχολιάζει, γίνονται αναθεωρήσεις, και η πρόταση εξελίσσεται μέχρι να φτάσει σε μια κατεύθυνση που ικανοποιεί αμφότερους. Το πλήθος των αναθεωρήσεων που περιλαμβάνονται σε αυτό το στάδιο πρέπει να ορίζεται εκ των προτέρων στη σύμβαση.

Παραδοτέα σταδίου: Κατόψεις πρότασης (1 ή περισσότερες εναλλακτικές). Mood boards / concept boards. Αρχικά 3D σκίτσα ή renders (ανάλογα με τη σύμβαση). Πρώτη εκτίμηση κόστους κατασκευής.

Τι πρέπει να γνωρίζετε: Σε αυτό το στάδιο λαμβάνονται οι πιο κρίσιμες αποφάσεις. Η χωροθέτηση, δηλαδή «τι πάει πού», καθορίζει τα πάντα: κυκλοφορία, φωτισμό, λειτουργικότητα, κόστος. Αλλαγές χωροθέτησης μετά από αυτό το στάδιο σημαίνουν αναδρομική εργασία σε κάθε επόμενο στάδιο.

Στάδιο 3: Developed Design (Ανεπτυγμένη μελέτη)

Η εγκεκριμένη πρόταση εξειδικεύεται. Ο αρχιτέκτονας αναπτύσσει λεπτομερή σχέδια: ακριβείς κατόψεις με διαστάσεις, σχέδια δαπέδων (υλικά, μοτίβα, αρμοί), σχέδια φωτισμού (θέσεις φωτιστικών, διακοπτών, σενάρια φωτισμού), σχέδια ηλεκτρολογικών (πρίζες, data points, USB, θέσεις συσκευών), αρχική μελέτη κουζίνας και μπάνιων, και φωτορεαλιστικές 3D απεικονίσεις (renders) που δείχνουν ακριβώς πώς θα μοιάζει ο χώρος.

Σε αυτό το στάδιο οριστικοποιούνται επίσης τα βασικά υλικά (δάπεδα, επενδύσεις τοίχων, πλακίδια μπάνιου, πάγκοι κουζίνας) και αρχίζει η λήψη αποφάσεων για bespoke κατασκευές (ντουλάπες, βιβλιοθήκες, κρεβάτια, χωρίσματα).

Παραδοτέα σταδίου: Πλήρεις κατόψεις με διαστάσεις. Σχέδια δαπέδων, φωτισμού, ηλεκτρολογικών. 3D renders. Λίστα υλικών (material schedule). Αναθεωρημένη εκτίμηση κόστους κατασκευής.

Τι πρέπει να γνωρίζετε: Αυτή είναι η πιο εντατική φάση σχεδιασμού. Η ποιότητα αυτού του σταδίου καθορίζει αν η κατασκευή θα γίνει ομαλά ή αν θα μετατραπεί σε εφιάλτη αυτοσχεδιασμών.

Στάδιο 4: Technical Design (Κατασκευαστικά σχέδια)

Αυτό είναι το στάδιο που ξεχωρίζει τον επαγγελματία από τον ερασιτέχνη. Τα κατασκευαστικά σχέδια εφαρμογής (construction drawings) αποτελούν τις ακριβείς οδηγίες που ακολουθούν τα συνεργεία στο εργοτάξιο. Περιλαμβάνουν λεπτομέρειες σε κλίμακα 1:20, 1:10, ή ακόμη και 1:5 για bespoke κατασκευές: πώς ακριβώς συναρμολογείται μια ντουλάπα, πού ακριβώς τελειώνει ένα δάπεδο και αρχίζει ένα άλλο υλικό, πώς κρύβεται ο φωτισμός LED πίσω από μια κορνίζα, πού περνά ένας σωλήνας μέσα από ένα τοίχο.

Χωρίς αυτά τα σχέδια, τα συνεργεία αυτοσχεδιάζουν. Και ο αυτοσχεδιασμός σε εργοτάξιο σημαίνει λάθη, ξαναγινόμενα, και υπερβάσεις κόστους.

Παραδοτέα σταδίου: Κατασκευαστικά σχέδια εφαρμογής (κατόψεις, τομές, λεπτομέρειες). Σχέδια bespoke κατασκευών (ξυλουργικά, μεταλλικά). Τελική επιλογή υλικών με κωδικούς προϊόντων. Τεύχος προδιαγραφών. Οριστικός προϋπολογισμός κατασκευής.

Τι πρέπει να γνωρίζετε: Αν η προσφορά ενός designer δεν περιλαμβάνει construction drawings, αυτό σημαίνει ότι τα συνεργεία δεν θα έχουν ακριβείς οδηγίες. Αυτό δεν είναι ένδειξη «χαλαρής προσέγγισης», είναι ένδειξη ελλιπούς υπηρεσίας.

Στάδιο 5: Κατασκευή (Manufacturing and Construction)

Τα σχέδια γίνονται πραγματικότητα. Η κατασκευαστική φάση περιλαμβάνει δομικές εργασίες (γκρεμίσματα, χτισίματα, σοβατίσματα), ηλεκτρομηχανολογικές εργασίες (ηλεκτρολογικά, υδραυλικά, κλιματισμός), τελειώματα (δάπεδα, πλακίδια, βαφές, επενδύσεις), τοποθέτηση bespoke κατασκευών (ντουλάπες, κουζίνα, μπάνιο), τοποθέτηση φωτιστικών, κιγκαλεριών, και υαλοπινάκων, και τέλος, τοποθέτηση επίπλων, κουρτινών, και αξεσουάρ (styling).

Ο ρόλος του αρχιτέκτονα σε αυτό το στάδιο είναι η επίβλεψη εργοταξίου (site supervision): τακτικές επισκέψεις, έλεγχος εφαρμογής σχεδίων, επίλυση τεχνικών ζητημάτων που προκύπτουν κατά την κατασκευή, συντονισμός συνεργείων, και ποιοτικός έλεγχος.

Τι πρέπει να γνωρίζετε: Κατά τη διάρκεια της κατασκευής θα προκύψουν αποφάσεις που δεν μπορούσαν να προβλεφθούν στη μελέτη: ένας τοίχος που αποδεικνύεται φέρων, μια υδραυλική γραμμή σε λάθος θέση, ένα υλικό που δεν είναι διαθέσιμο. Αυτά δεν αποτελούν αποτυχία σχεδιασμού, αποτελούν μέρος κάθε κατασκευαστικού project. Η διαφορά είναι αν υπάρχει κάποιος με τεχνική γνώση να τα αντιμετωπίσει σε πραγματικό χρόνο.

Στάδιο 6: Παράδοση (Handover)

Η κατασκευή ολοκληρώνεται και γίνεται ο τελικός έλεγχος. Αυτό περιλαμβάνει snagging, δηλαδή εντοπισμό και διόρθωση τυχόν ελαττωμάτων ή ατελειών (βαφή που χρειάζεται retouching, αρμός που δεν είναι τέλειος, πόρτα που δεν κλείνει απόλυτα), καθαρισμό χώρου, τελικό styling (τοποθέτηση αξεσουάρ, διακοσμητικών αντικειμένων, φυτών), και παράδοση κλειδιών.

Ένα σοβαρό γραφείο παραδίδει επίσης τον πλήρη φάκελο project: σχέδια «ως κατασκευάστηκε» (as-built drawings), λίστες υλικών με κωδικούς και προμηθευτές (για μελλοντικές επισκευές ή αντικαταστάσεις), εγχειρίδια χρήσης εξοπλισμού (φωτισμός, κλιματισμός, smart home), και εγγυήσεις κατασκευαστών.

Τι πρέπει να γνωρίζετε: Η παράδοση δεν σημαίνει «τέλειωσε, χαιρετώ». Ένα project υψηλών προδιαγραφών περιλαμβάνει περίοδο εγγύησης (τυπικά 6 ή 12 μήνες) κατά την οποία ο αρχιτέκτονας παραμένει διαθέσιμος για αντιμετώπιση τυχόν ζητημάτων.

Χρονοδιάγραμμα: τι να περιμένετε

Κάθε project είναι μοναδικό, αλλά ένας ρεαλιστικός χρονοδιαγραμματισμός για ένα μεσαίο project κατοικίας (60–100 τ.μ.) στην Αθήνα μοιάζει κάπως έτσι.

Στάδια 0–1 (brief και αποτύπωση): 1 έως 3 εβδομάδες. Στάδιο 2 (concept design): 3 έως 6 εβδομάδες. Στάδιο 3 (developed design): 4 έως 8 εβδομάδες. Στάδιο 4 (κατασκευαστικά σχέδια): 3 έως 6 εβδομάδες. Στάδιο 5 (κατασκευή): 8 έως 16 εβδομάδες, ανάλογα με την έκταση. Στάδιο 6 (παράδοση): 1 έως 2 εβδομάδες.

Συνολικά: 5 έως 10 μήνες από την πρώτη συνάντηση μέχρι την παράδοση. Αν το project περιλαμβάνει αδειοδοτικές διαδικασίες (Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής, ΥΠΠΟΑ, οικοδομική άδεια), αυτές προσθέτουν 2 έως 6 μήνες ακόμα.

Αυτά τα νούμερα μπορεί να φαίνονται πολλά. Αλλά κάθε εβδομάδα σχεδιασμού γλιτώνει πολλαπλάσιο χρόνο στο εργοτάξιο. Η βιασύνη στον σχεδιασμό πληρώνεται πάντα στην κατασκευή.

Η προσέγγιση της MOVA

Η διαδικασία μας βασίζεται στη μεθοδολογία RIBA Plan of Work, προσαρμοσμένη στις ιδιαιτερότητες της ελληνικής αγοράς. Κάθε στάδιο έχει σαφή παραδοτέα, σαφή χρονοδιάγραμμα, και σαφές κόστος. Δεν ξεκινάμε ποτέ κατασκευή χωρίς πλήρη κατασκευαστικά σχέδια εφαρμογής. Δεν αφήνουμε τα συνεργεία να αυτοσχεδιάσουν. Και δεν αποχωρούμε μέχρι να είναι κάθε λεπτομέρεια ακριβώς όπως σχεδιάστηκε.

Αν θέλετε να καταλάβετε πώς θα δουλέψει ένα project μαζί μας, η καλύτερη αρχή είναι μια συζήτηση.

Επικοινωνήστε μαζί μας →

Πηγές και Αναφορές

1. Royal Institute of British Architects (RIBA), RIBA Plan of Work 2020 Overview, RIBA Publishing, London, 2020.

2. British Institute of Interior Design (BIID), «RIBA Plan of Work and Interior Designers», biid.org.uk.

3. Ν.4495/2017, «Έλεγχος και προστασία του Δομημένου Περιβάλλοντος» (ΦΕΚ Α΄ 167/03.11.2017), περί αδειοδότησης οικοδομικών εργασιών.

4. Ν.3028/2002, «Για την προστασία των Αρχαιοτήτων και εν γένει της Πολιτιστικής Κληρονομιάς» (ΦΕΚ Α΄ 153/28.06.2002), περί εγκρίσεων σε νεότερα μνημεία.